|
powrót do strony "Zamki Templariuszy"
plan zamku
 Arima
wznosi się na wzgórzu, które góruje nad rozległą równiną między doliną
rzeki Nahr Abrash i jej dopływem Nahr Krach.
Pierwsza wzmianka o Arimie pochodzi z 1148 r. W tym okresie zamek należał
do hrabiego Trypolisu, Rajmunda II. Alfons - Jordan, hrabia Tuluzy, drugi
syn Rajmunda z Saint Gilles i brat Bertranda (I), hrabiego Trypolisu,
zmarłego w 1112 r.1,
który wziął udział w drugiej krucjacie wraz ze swym nieślubnym synem,
Bertrandem (II), zmarł otruty w Cezarei niedługo po przybyciu do Ziemi
Świętej. Krążyły pogłoski, że sprawcą otrucia jest Rajmund II, o którym
mówiono, że obawia się powrotu stryjecznego dziadka, który mógłby upomnieć
się o swoje libańskie hrabstwo.
Przebywający na Wschodzie Bertrand (II) usiłował ograbić Rajmunda II,
syna Ponsa, wnuka Bertranda, hrabiego Trypolisu. Pierwszym krokiem było
zdobycie zamku Arima. Jak pisze Kamal ed-din Bertrand (II)
zamierzał następnie zaatakować Trypolis. Rajmund II wezwał na pomoc Nur
ed Dina, stacjonującego ze swą armią w Baalbek i Muin ad-din Anara, gubernatora
Damaszku, do których dołączył tysiącosobowy oddział jazdy brata Nur ed-dina,
Saïfa ad-din Ghaziego, atabega Mosulu.
W połowie września 1148 r. armia muzułmańska okrążyła Arimę.
Po kilku atakach saperzy Nur - ed Dina zrobili podkop pod murem i wtargnęli
do zamku. Część obrońców zginęła, inni „rycerze i piechurzy, kobiety
i dzieci” zostali wzięci do niewoli. Wśród jeńców znalazł się także
Bertrand i jego siostra, których Nur ed Din wziął do Aleppo;
siostra Bertranda została włączona do haremu Nur ed Dina. Niewola Bertranda
trwała aż do 1159r.2,
kiedy to – według Wilhelma z Tyru – król Jerozolimy uzyskał
od Nur ed Dina gwarancję, że zwróci Bertranda i kilku innych więźniów.
Po zdobyciu Arimy armia muzułmańska wycofała się, uprzednio zrównawszy
fortecę z ziemią.
W 1167r. Nur ed Din, korzystając z tego, że wojska Franków walczyły
wówczas w Egipcie i że hrabia Rajmund III był więziony w Aleppo po klęsce
Harim, najechał hrabstwo, zdobył Safitę i Arimę i – nie mogąc ich
zatrzymać – zniszczył obie.
Frankowie musieli je odzyskać niemal natychmiast po tym, gdyż w 1170r.
kronikarz Abu-Chama pisze o wielkim trzęsieniu ziemi, które zburzyło liczne
fortece frankońskie. Safita i Arima4
znajdują się w przedstawionym przez Abu Chamę spisie. W następnym roku
(wrzesień – październik 1171r.) Nur ed Din zaatakował ponownie.
Oblegał Archas, który stawiał opór, i wysłał oddział, który zdobył i splądrował
Safitę i Arimę.
Po wielkim zwycięstwie pod Hattin (4 lipca 1187r.) i podbiciu Palestyny,
Saladyn w następnym roku wyprawił się na Syrię. 30 maja 1188r. rozbił
obóz w pobliżu Crac de Chevaliers, ale po miesiącu ostatecznie zrezygnował
z ataku. W międzyczasie Saladyn dokonywał wypadów na równinę, grabił okolice
Safity i Arimy, zdobył też Qalat Yahmour. W następnej kolejności
usiłował zdobyć Tortosę, złupił miasto, ale jego ataki na silnie bronioną
cytadelę Templariuszy zostały odparte (3-11 lipca 1188 r.). Następne wzmianki
o Arimie pojawiają się dopiero w 1282 r. W tym czasie sułtan
Egiptu zawarł dziesięciomiesięczny rozejm z Wilhelmem z Beaujeu, wielkim
mistrzem Zakonu Templariuszy. Arima i Safita są wymienione na liście terenów
znajdujących się wokół fortec, które uznano za należące do muzułmanów.
Niemniej jednak część kantonu Arima oraz miasto Tortosa pozostały w rękach
Templariuszy.
U Reya znajdujemy potwierdzenie, że Arima, Safita i Tortosa
należały do Zakonu Templariuszy.
Zamek Arima, obecnie bardzo zniszczony, zajmuje wraz ze swymi przyległościami
długi i wąski płaskowyż (wysokość 171 m, długość maksymalna 300 m, szerokość
maksymalna w kierunku wschodnim 80 m), znajdujący się w widłach dwóch
rzek: Nahr Abrash i jej dopływu Nahr Krach. Forteca, rozciągająca się
z zachodu na wschód, jest otoczona fosami. Zachodni stok jest raczej łagodny;
stok od wschodniej strony jest stromy. To właśnie po wschodniej stronie
płaskowyżu wznosiła się główna część budowli, poprzedzona dwoma dziedzińcami.
Każdy dziedziniec otaczał mur. Wszystkie trzy części fortecy rozdzielały
dwie równolegle poprowadzone fosy. Pierwszy dziedziniec był słabo chroniony.
Jedyną pozostałością niezbyt mocnego muru jest jego południowa ściana,
w której znajduje się występ . Po przekroczeniu fosy docieramy na drugi
dziedziniec, broniony przez dwa mury. Wejście było bronione przez zachowaną
do dziś wieżę, wzniesioną na skarpie, w północno-zachodnim narożniku dziedzińca.
Po pokonaniu drugiej fosy trafiamy do najsilniej ufortyfikowanej części
fortecy, do zamku właściwego. Największa szerokość zamku w osi zachód-wschód
wynosi 76 m, w osi północ-południe: 45 m. Zamek właściwy był wielokrotnie
przerabiany, więc obecnie jest praktycznie niemożliwe opisać jego pierwotny
układ. Możemy założyć, że był zbudowany na planie prostokąta foremnego,
posiadał boczne wieże, a pośrodku zachodniej fasady wznosiła się wieża
strzegąca wejścia. Pod względem rozmiarów wieża przy wejściu była najważniejszą
częścią całości, mając wymiary 12,5 x 11 metrów. Wieża przy wejściu zachowała
się częściowo do dziś. Zbudowana na skarpie wieża w południowo-zachodnim
narożniku fortecy wciąż stoi w tym samym miejscu. Jej charakterystyczną
cechą są potężne, prymitywnie obrobione wykusze5.
Wzdłuż ściany północnej ciągnie się długa sklepiona sala, w części zasypana.
Zachowała się również ściana innego występu, w odległości 16 metrów od
wieży w północno-wschodnim narożniku. Wydaje się, że ten występ był umocowany
do przedmurza, które otaczało fortecę z tej strony. Część z wymienionych
pozostałości fortecy, w tym potężne, prymitywnie ciosane wykusze, mogła
należeć do pierwszej wzniesionej tu fortecy Krzyżowców, zdobytej przez
Nur ed dina w 1148 r. Ogólny układ zamku Arima przypomina układ zamku
Subeibe na wschód od Tyru.
Ze wzgórza zamkowego rozciąga się imponujący widok na równinę przybrzeżną
i morze. Na północy widać zamek Safita; w oddali, na południu –
Akkar.
O zamku T.E. Lawrence wyraża się z uznaniem, którego żałuje Atlitowi.
Pisze, że odbudowali jedynie jeden dziedziniec bizantyjskiej warowni.
Krytykuje niską wysokość muru, a także pisze, że zbocze nie jest dość
strome, by stanowiło istotną przeszkodę.
tekst: Bartłomiej Radecki
1 Według Ibn al-Qalanisi
– w styczniu 1112 r.
2 Według Ibn al-Qalanisi,
chodziło o matkę Bertranda,
3 Ibn al-Athir pisze:
„O synu Alfonsa mówili, że jest jak struś: struś wyruszył na kampanię,
aby znaleźć rogi, a wrócił bez uszu”.
4 Abou Chama, Livre
des deux Jardins, H. or., IV, str. 154 : “wiele
fortec Franków, takich jak el-Akrad (le Crac), Safita, el Oraïmah,
Arka, zostało wskutek trzęsień ziemi pogrążonych w oceanie zniszczeń”
5 W tej samej wieży
zwraca uwagę kamień, wykorzystany już we wcześniejszej budowie, na którym
widać fragment napisu w języku greckim, zapewne epitafium z epoki cesarskiej.
Tę informację przekazał nam Louis Robert,
|
