"Templariusze w dorzeczu rzeki Myśli" Templariusze - Ubodzy Rycerze Chrystusa - Bracia Strażnicy Świątyni - to zakon rycerski utworzony w 1118 roku w Ziemi Świętej przez Hugona de Paynes do obrony pielgrzymów nękanych przez Saracenów i zwykłych rabusiów i ochrony dróg prowadzących do Miejsc Świętych. Od króla jerozolimskiego Baldwina II otrzymują rezydencję w pobliżu dawnej Świątyni Salomona. Odtąd właśnie nazywani są Rycerzami Świątyni (łac. templum), czyli po prostu templariuszami. Przyjmują opracowaną przez sławnego Bernarda de Clairvaux regułę opartą na cysterskiej a dostosowaną do zadań zakonu rycerskiego. Niektórzy chrześcijańscy władcy nie mogą lub nie chcą brać udziału w wyprawach krzyżowych. Przyjęła się zastępcza forma wypełniania krucjatowego obowiązku poprzez nadawanie zakonom rycerskim ziemi, z której dochody zapewniały utrzymanie warowni w Ziemi Świętej. W XIII wieku rzeka Myśla to albo tereny nadgraniczne Pomorza Zachodniego (pobliże Myśliborza) albo też szeroki, słabo zaludniony i sporny pas graniczny między Księstwem Śląskim Henryka Brodatego, Księstwem Wielkopolskim Władysława Odonicza i Księstwem Zachodniopomorskim Barnima I (przypomnijmy, że jest to sam środek okresu rozbicia dzelnicowego w Polsce) w sąsiedztwie wojowniczej Brandenburgii. W roku 1232 Władysław Odonicz potwierdza templariuszom nadanie tysiąca łanów ziemi (około dwudziestu czterech tysięcy hektarów) po obu stronach rzeki Myśli z ośrodkiem w Chwarszczanach. Niedługo później Barnim I nadaje Rycerzom Świątyni dwieście łanów nad Myślą z Dargomyślem oraz Ziemię Bańską z ośrodkiem w Rurce w pobliżu Chojny. Prócz nadań książęcych templariusze otrzymują tez majątki od rycerzy na przykład Oborzany koło Dębna i Lubno koło Gorzowa - od rycerza Włosta. Na otrzymanych nad Myślą ziemiach templariusze tworzą co najmniej dwie komandorie - w Chwarszczanach i Myśliborzu. Około połowy XIII wieku istnieje już w Chwarszczanach pierwsza, romańska kaplica stanowiąca obok tak zwanaj wielkiej sali (rodzaju refektarza - miejsca zebrań zakonników) i spichlerza główne budowle typowego zamku-folwarku templariuszy. Do dziś przetrwał tylko dolny fragment granitowej fasady kaplicy z uskokowym portalem. Komandorie zakonu templariuszy w Polsce przejmowały najczęściej miejscowe tradycje budowania warowni z wykorzystaniem obronnych walorów terenu, a więc na wzgórzach pośród moczarów i bagnisk, w zakolach rzek, z dala od miast, redukując dominimum budowę murów obronnych i fos. W Chwarszczanach powstała właśnie taka typowa komandoria. Przypuszcza się, że komandoria myśliborska mogła być zlokalizowana w miejscu późniejszego klasztoru dominikańskiego. Templariusze byli prawdopodobnymi fundatorami kościołów w Dargomuślu i Cychrach. W latach sześćdziesiątych XIII wieku na tereny pogranicza księstw wbija się klinem Brandenburgia zajmując wszystkie nadmyślańskie ziemie Zakonu Świątyni. Powstaje Nowa Marchia. Brandenburczycy spieraja się z templariuszami o ich majątek. W 1261 roku następuje ugoda i margrabiowie ostatecznie potwierdzają Rycerzom Świątyni własność większości ziem w zamian za oddanie komandorii myśliborskiej i okolic Kostrzyna. Lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąta XIII wieku mimo upadku Akki - ostatniej warowni chrześcijan w Ziemi Świętej w 1291 roku - są okresem świetności komandorii w Chwarszczanach. Otto VI z askańskiej dynastii margrabiów wstępuje w 1286 roku do chwarszczańskich templariuszy, w tym samym roku rezydujący w Chwarszczanach Bernhard von Cunstein zostaje preceptorem Zakonu w Polsce, Nowej Marchii, Pomorzu Zachodnim, Śląsku, Czechach i Morawach. Komandoria chwarszczańska zostaje najważniejszym ośrodkiem Rycerzy Świątyni w środkowo-wschodniej Europie. Jej autorytet sprawia, że spotykają się tutaj zwaśnione strony regionalnych konfliktów, podpisywane są dokumenty dotyczące całego regionu. Powstaje tu wówczas gotycka kaplica godna znaczenia komandorii. Jest to budowla surowa, odpowiednia dla rycerzy-zakonników, obronnymi wieżyczkami i masywnymi przyporami sugerująca związek z warowniami palestyńskimi. Elegancja jednak przywodzi na myśl paryską kaplicę królewską Sainte Chapelle. Monumentalna zwłaszcza w kontraście z otoczeniem forma kaplicy pozwala przypuszczać, że mógł to być początek większej realizacji budowlanej, Być może ośrodka zakonnego w środkowo wschodniej Europie. Jednak w roku 1307 król francji Filip Piękny licząc na przejęcie legendarnych skarbów zakonu aresztuje wszystkich francuskich templariuszy. Po przyznaniu się w wyniku tortur do zarzutów bałwochwalstwa, homoseksualizmu i współpracy z Saracenami Zakon Rycerzy Świątyni został skasowany przez papieża Klemensa V w 1312 roku. Wielki mistrz templariuszy Jakub de Molay spłonął na stosie w 1314 roku. W 1318 roku Chwarszczany, tak jak cały majątek zakonny, zostają przekazane zakonowi joannitów. Maciej Sałański